حسین پیرموذن، عضو اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، با اشاره به برگزاری سومین همایش اقتصادی کشورهای حاشیه دریای خزر، تأکید کرد که علیرغم ظرفیتهای گسترده این منطقه، تجارت دریایی در خزر به اندازهی مناطق جنوبی ایران مورد توجه قرار نگرفته است. این در حالی است که با وجود تحریمها و تأکید بر اقتصاد دریامحور، توجه به این حوزه ضروری است.
رئیس اتاق مشترک ایران و آذربایجان اظهار داشت که کشتیرانی در دریای خزر برخلاف آبهای آزاد و اقیانوسها، سادهتر بوده و مشکلات مربوط به ردیابی، که در نتیجه تحریمها به وجود میآید، در این منطقه کمتر است. به همین دلیل، تجارت ایران با کشورهای حاشیه خزر میتواند بدون فشارهای بینالمللی و با هزینهی پایینتری انجام شود.
وی همچنین با اشاره به امضای توافقنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، خاطرنشان کرد که دو کشور روسیه و قزاقستان از اعضای این اتحادیه هستند و حذف تعرفههای گمرکی میتواند زمینهساز توسعهی تجارت دریایی میان ایران و این دو کشور شود.
لزوم اجرای توافق تجارت آزاد یا ترجیحی با کشورهای حاشیه خزر
پیرموذن تأکید کرد که عملیاتی شدن توافقنامه تجارت آزاد یا ترجیحی با چهار کشور دیگر حاشیهی خزر میتواند نقش مهمی در توسعهی تجاری این منطقه ایفا کند. ایران باید ابتکار عمل را در این زمینه در دست بگیرد و با استفاده از ظرفیتهای دیپلماتیک، برخی موانع سیاسی را برطرف کرده و مسیر تجارت را هموار کند.
وی با اشاره به مسیرهای ارتباطی کشورهای حاشیه خزر بیان کرد که ایران از طریق پنج بندر، قزاقستان و روسیه هرکدام از طریق دو بندر، و ترکمنستان و آذربایجان نیز هرکدام از طریق یک بندر به این دریا متصل هستند. به گفتهی او، ایجاد ارتباطات منظم میان این بنادر، زمینهساز توسعه تجارت در حوزه خزر خواهد شد. همچنین، برای افزایش سرعت و کیفیت صادرات، حملونقل دریایی میتواند گزینهای مقرونبهصرفهتر از حمل جادهای و ریلی باشد، بهویژه در صادرات مواد پتروشیمی که هزینهی حمل دریایی در آن بهمراتب کمتر است.
نیاز به ناوگان دریایی مناسب
پیرموذن با اشاره به نیازهای زیرساختی تجارت دریایی در خزر، گفت که ایران به کشتیهای متوسط نیاز دارد، زیرا این نوع کشتیها امکان تخلیه سریعتر بار را در بنادری مانند آستاراخان فراهم میکنند. همچنین، افزایش تعداد کانتینرهای یخچالدار در این منطقه ضروری است تا محصولات کشاورزی و مواد غذایی با حفظ کیفیت به مقصد برسند.
پیشنهاد ایجاد پلتفرم تجاری مشترک در حوزه خزر
با توجه به محدودیتهای بانکی ایران در تجارت خارجی، پیرموذن پیشنهاد داد که یک پلتفرم تجاری برای کشورهای حاشیه خزر ایجاد شود. این پلتفرم، با همکاری اتاقهای بازرگانی منطقه و بهرهگیری از هوش مصنوعی و فناوریهای نوین، میتواند فرآیندهای بازاریابی، گمرکی و پرداختها را بهصورت یکپارچه و دیجیتالی مدیریت کند. به گفتهی او، دیجیتالی شدن این فرآیندها، همکاریهای تجاری در حوزه خزر را تسهیل و گسترش خواهد داد.
وی همچنین پیشنهاد کرد که پنج کشور حوزه خزر از روشهای جایگزین برای تبادلات مالی و بانکی استفاده کنند. به عنوان مثال، بهرهگیری از ارزهای دیجیتال یا تهاتر میتواند جایگزین مناسبی برای تراکنشهای بانکی باشد و این روشها از طریق پلتفرم پیشنهادی اجرایی شوند.
چالشهای حملونقل دریایی در خزر
نایبرئیس اتاق ایران با اشاره به مشکلات حملونقل در دریای خزر، تصریح کرد که مهمترین چالش در این حوزه، نبود خطوط منظم دریایی است. به گفتهی او، مشکل دیگر، کمبود کشتیهای کامیونبر در این منطقه است که میتواند بر روند تجارت تأثیر منفی بگذارد. توسعه همکاریهای تجاری در دریای خزر نیازمند بهبود امکانات لجستیکی و زیرساختهای حملونقل است.
وی همچنین کاهش سطح آب دریای خزر و تهدیدات زیستمحیطی آن را از دیگر چالشهای مهم این منطقه دانست و تأکید کرد که حل این مسائل به همکاری منطقهای نیاز دارد. در غیر این صورت، برنامهریزی برای یک چشمانداز اقتصادی پایدار در این حوزه دشوار خواهد بود.
